Transparantie? Transpiratie!

15 april 2021 door Blog door Willem Reijn, beleidsadviseur pensioen

De roep om transparantie klinkt luid in Haagse kringen. Transparantie heeft dezelfde klank als keuzevrijheid en duurzaam: je kunt er maar moeilijk op tegen zijn. En dus worden deze termen makkelijk in een discussie gegooid: je hebt op voorhand het gelijk van de wereld van je zijde. En ook fijn: je claimt ook meteen een soort morele superioriteit. Jij bent voor de betere wereld, wie tegen is houdt vast aan het oude, aan het negatieve, aan het verwerpelijke.

Gelukkig zijn er dan nog oude, wijze mannen als de 79-jarige Herman Tjeenk Willink, die een motie van de Tweede Kamer over totale transparantie in de verkenningen achteloos naast zich neerlegde. Of er nog zaken onder vier ogen te bespreken zijn, wil hij van de politieke leiders weten. Dan stuurt hij de notulist even naar buiten.

Pensioen

En gelijk heeft hij. Er zijn heel wat zaken die zich moeilijk voor transparantie lenen. Met één zo’n onderwerp mag ik me bezighouden: pensioen.

Nu krijgt u jaarlijks te horen hoeveel pensioen u mag verwachten. Als u nog werkt, is dat met enig voorbehoud omgeven, want ja, hoe de wereld er over vijf jaar uitziet, weten we niet. Sinds corona zijn we ons daar nogal pijnlijk van bewust. Als pensionado bent u wat zekerder van uw zaak – hoewel de waarschijnlijkheid dat u de komende jaren er weinig of niets bij gaat krijgen wellicht niet de zekerheid is die u zocht.

Oud zijn

Straks wordt alles anders en volgens de moderne denkers ook beter. U ziet in het nieuwe overzicht hoeveel geld er in uw pensioenpot zit. Zeker jonge mensen zouden daardoor meer vertrouwen krijgen in het pensioenstelsel. Die denken dat het geld op is als zij zelf oud zijn (er staat overigens voor alle generaties samen 1700 miljard euro klaar).

Hoeveel geld zit er in uw pensioenpot? Dat is een optel- en aftreksom: het saldo van vorig jaar, de inleg van dit jaar, het rendement dat kan worden bijgeschreven en de fondskosten die er weer afgaan. Dat is heel leuk als het goed gaat. Elk jaar loopt de pot op. Leve de transparantie! Tot de onvermijdelijke krach: dan kan de pot een flink optater krijgen. Stel: er stond een ton aan pensioenvermogen – maar na de krach nog 60 mille. Dat is een momentopname, maar wel eentje waarvan menigeen een hartverzakking krijgt. Weer leve de transparantie!

Verbranden

De reactie zal zijn: geef mij mijn geld, ik kan beter beleggen! (not) Of ik steek het geld liever in mijn huis. Ze zijn mijn geld aan het verbranden. Ik denk dat heel wat mensen die pensioenpot in de toekomst toch als een soort persoonlijke spaarpot gaan zien, die lonkt als je geld nodig hebt.

In het huidige systeem ziet u bij zo’n krach hooguit een rimpeling in de verwachte uitkering. En hoe je het wendt of keert: pensioen is gewoon een inkomen om na je 65e, euh... 66e, nee 67e fijn van te kunnen leven.

Geen transparantie, maar transpiratie

Bij gepensioneerden ziet het overzicht er iets anders uit. Even over de duim: er zit geld in uw pot, daar komt een klein beetje rendement bij, daar gaat uw pensioenuitkering van afgelopen jaar vanaf en de fondskosten ook. U ziet uw pot elk jaar slinken. Daar worden mensen heel onrustig van, zo blijkt uit onderzoek. Geen transparantie, maar transpiratie!

Oh ja, u krijgt nog wel een meevaller: het biometrisch rendement. Althans, ik neem aan dat ze het zo’n naam gaan geven. Want feitelijk gaat het om die fijne vroegere collega Edgar van de afdeling debiteuren/crediteuren die is overleden. Zijn pensioenvermogen wordt verdeeld onder de overlevers. Ik ben er niet zeker van dat u daar een warm gevoel bij krijgt. Maar ja: wel lekker transparant!

Ik voorzie dat nabestaanden hier ook niet gelukkiger van worden. Die zien dat er voor ma een flink pensioenvermogen staat en dat zijn ze nu kwijt. Terug met dat geld, daar heeft ma zelf voor gespaard, dat is van ons!

Onder de motorkap

Kijk, alles wat ik hier omschrijf, gebeurt nu ook al. Maar dan onder de motorkap. We delen risico’s. We gaan uit van een gemiddelde levensverwachting. En dan heb je mensen die ouder worden en mensen die eerder gaan. Maar we houden het zo wel betaalbaar. Dat ma na haar overlijden geen uitkering meer krijgt, snapt iedereen.

In mijn contacten begrijp ik dat er ook in pensioenwereld nu wordt getwijfeld of transparantie zonder meer gelukkiger maakt. Al jaren geleden zei een neuroloog in de NRC: het menselijk brein is helemaal niet bestand tegen transparantie over pensioenen. Hij had wel eens in een menselijk brein gekeken, denk ik dan. Geef de gepensioneerde inzicht in welke uitkering hij of zij mag verwachten. Val de mensen niet te veel lastig. Dat pensioen is om van te genieten.